2013-07-20
Autor: nTIMES

Ideologie Polityczne – nowa stara wojna Światów?

Ideologie-Polityczne-Liberalizm

LIBERALIZM

Pojęcie liberalny jest w użyciu od XIV wieku i od tej pory miało już duży zakres znaczeń. Łacińskie słowo liber odnosiło się do klasy ludzi wolnych, innymi słowy ludzi, którzy nie byli chłopami pańszczyźnianymi ani niewolnikami. Oznaczało ono szczodrość – jak w liberalnych porcjach jadła i napitku, albo, w odniesieniu do postawy społecznej, niosło ze sobą otwartość umysłu. Z biegiem czasu było także coraz bardziej kojarzone z ideami wolności i wyboru. Pojęcie liberalizmu zostało po raz pierwszy użyte w Hiszpanii w 1812 roku. Przed nastaniem lat 40. XIX wieku pojęcie to znalazło się w szerokim użyciu w całej Europie. W Wielkiej Brytanii przyjmowało się jednak o wiele wolniej: chociaż wigowie zaczęli siebie nazywać liberałami w latach 30. XIX wieku, pierwszy wyraźnie liberalny rząd nie powstał tam dopóki urzędu w roku 1868 nie objął Gladstone.

Spojrzenie na WOLNOŚĆ

Liberałowie uważają wolność za największą wartość indywidualistyczną. O ile klasyczni liberałowie byli zwolennikami wolności negatywnej, rozumianej jako brak ograniczeń lub wolność wyboru, o tyle nowocześni liberałowie orędowali na rzecz wolności pozytywnej, która zakłada rozwój osobisty i rozkwit jednostek.
Konserwatyści tradycyjnie prezentowali niezbyt silne spojrzenie na wolność, widzianą jako opierające się na woli uznanie obowiązków i odpowiedzialności. Widzieli w wolności negatywnej zagrożenie dla tkanki społecznej. Przedstawiciele Nowej Prawicy byli natomiast zwolennikami wolności negatywnej w sferze gospodarczej i wolności wyboru w ramach uczestnictwa w rynku.
Socjaliści generalnie rozumieli wolność przez pozytywne pojęcia, odnoszące się do samospełnienia, które jest możliwe do osiągnięcia w drodze wolnej pracy twórczej bądź przez interakcję społeczną opartą na współpracy. W traktowaniu wolności jako realizacji indywidualnego potencjału socjaldemokraci mocno zbliżyli się do nowoczesnych liberałów.
Anarchiści uważają wolność za wartość absolutną, niemożliwą do pogodzenia z jakąkolwiek formą władzy politycznej. Przez wolność rozumieją dochodzenie do osobistej autonomii, nie tylko zostawienie jednostki „w spokoju”, ale bycie w racjonalny sposób upartym i zorientowanym na siebie.
Faszyści odrzucają jakąkolwiek formę indywidualnej wolności jako nonsens. „Prawdziwa” wolność oznacza dla nich bezdyskusyjne poddanie się woli przywódcy i wchłonięcie jednostki przez wspólnotę narodową.
Ekologiści, a w szczególności ci głęboko zaangażowani, traktują wolność jako osiągnięcie jedności, samorealizacji odbywającej się dzięki wchłonięciu osobistego ego przez biosferę lub Wszechświat. W odróżnieniu od wolności politycznej, bywa ona niekiedy postrzegana jako wolność wewnętrzna, wolność jako samorealizacja.
Fundamentaliści religijni widzą wolność przede wszystkim jako wartość wewnętrzną lub duchową. Wolność oznacza posłuszeństwo wobec objawionej woli Boga, spełnienie zaś duchowe jest związane z podporządkowaniem się władzy religijnej.

Wiek XIX to pod wieloma względami wiek liberalny. Podczas gdy kraje Zachodu ogarniała fala industrializacji, idee liberalizmu święciły triumfy. Liberałowie orędowali na rzecz gospodarki uprzemysłowionej i rynkowej, „wolnej” od ingerencji ze strony rządu, w której biznes mógł dążyć do osiągania zysków, a narody byłyby zachęcane do wolnego handlu ze sobą. Od połowy XVIII wieku taki uprzemysłowiony kapitalizm rozwijał się najpierw w Wielkiej Brytanii.

Zachodnie systemy polityczne zostały ukształtowane przez idee i wartości liberalne do tego stopnia, że powszechnie określa się je jako demokracje liberalne. Systemy te są konstytucyjne w takim sensie, że dążą do ograniczenia władzy rządu i zabezpieczenia wolności obywatelskich, są także przedstawicielskie, gdyż stanowiska polityczne są zdobywane w nich w wyniku wyborów.

Niektórzy myśliciele dowodzili, że istnieje niezbędne i niemożliwe do pominięcia ogniwo łączące liberalizm z kapitalizmem. Pisali o tym nie tylko krytycy liberalizmu, ale także jego zwolennicy. Marksiści, na przykład, uważali, że idee liberalne są po prostu odzwierciedleniem interesów ekonomicznych rządzącej klasy posiadaczy własności w ramach systemu kapitalistycznego. Przedstawiali oni liberalizm jako klasyczny przykład ideologii burżuazyjnej. Zarazem myśliciele, tacy jak Friedrich Hayek, uważali, że wolność gospodarcza – prawo do posiadania, korzystania i dysponowania własnością prywatną – jest niezbędną gwarancją wolności politycznej. Dlatego Hayek dowodził, że liberalny, demokratyczny system polityczny i poszanowanie dla swobód obywatelskich są w stanie rozwijać się wyłącznie w warunkach kapitalistycznego porządku ekonomicznego.

Spojrzenie na DEMOKRACJĘ

Liberałowie rozumieją demokrację w kategoriach indywidualistycznych jako zgodę na rządzenie wyrażoną za pomocą urny wyborczej, tym samym utożsamiając ją z regularnie odbywającymi się i opartymi na współzawodnictwie wyborami. Podczas gdy demokracja ogranicza nadużywanie władzy, musi być zawsze realizowana w ramach konstytucyjnych, by mogła zapobiegać tyranii większości.
Konserwatyści popierają ustrój liberalno-demokratyczny, z tym jednak zastrzeżeniem, że powinien on zapewnić ochronę własności i tradycyjnym instytucjom przed wolą niewykształconych „wielu”. Nowa Prawica natomiast wiąże demokrację wyborczą z problemami „przerośniętego” rządu i stagnacji gospodarczej.
Socjaliści tradycyjnie popierali radykalną formę demokracji opartą na powszechnym uczestnictwie oraz pragnieniu sprowadzenia życia gospodarczego pod kontrolę publiczną, a także odrzucali liberalną demokrację jako po prostu demokrację kapitalistyczną. Niemniej jednak nowocześni socjaldemokraci są mocno zaangażowani w struktury liberalno-demokratyczne.
Anarchiści są zwolennikami demokracji bezpośredniej i nawołują do ciągłego powszechnego uczestnictwa w procesie podejmowania decyzji i radykalnej decentralizacji. Demokracja wyborcza czy przedstawicielska stanowi zaledwie fasadę, pod którą próbuje się ukryć dominację elity i na powrót pogodzić masy z ich uciskiem.
Faszyści są zwolennikami idei demokracji totalitarnej, zakładającej, iż prawdziwa demokracja polega na absolutnej dyktaturze, w której przywódca monopolizuje mądrość ideologiczną i jest samodzielnym wyrazicielem prawdziwych interesów ludu. Partie polityczne i rywalizacja wyborcza są zatem przejawem korupcji i degeneracji.
Ekologowie często popierają demokrację radykalną lub uczestniczącą. „Ciemnozieloni” rozwinęli szczególną krytykę demokracji wyborczej, którą przedstawiają jako środek służący do narzucania interesów współczesnego pokolenia ludzi na (nieposiadające praw wyborczych) przyszłe pokolenia, inne gatunki i naturę jako całość.

W XX wieku modne stało się jednak przedstawianie liberalizmu jako moralnie neutralnego. Odzwierciedleniem tego podejścia było przekonanie, że liberalizm uznaje wyższość słusznego nad dobrym. Innymi słowy, liberalizm dąży do stworzenia warunków, w których ludzie i grupy mogą wieść dobre życie, tak jak sobie je zdefiniują, ale nie stara się określać bądź promować jakiejkolwiek idei mówiącej o tym, czym owo dobro jest. Nie oznacza to jednak, że jest on filozofią róbta co chceta. Niezależnie od tego, że bez wątpienia sprzyja otwartości, debacie i samostanowieniu, liberalizm charakteryzuje się także dużym naciskiem na moralność. Moralne i ideologiczne stanowisko liberalizmu wyraża się wiernością szczególnemu zbiorowi wartości i przekonań. Wśród nich najważniejsze to:

• jednostka
• wolność
• rozum
• sprawiedliwość
• tolerancja
• różnorodność.

Napięcia w ramach Liberalizmu (I)

Liberalizm UniwersalistycznyLiberalizm Pluralistyczny
Uniwersalny rozumSceptycyzm
Dążenie do prawdyDążenie do ładu
Wartości fundamentalneWartość pluralizmu
Tolerancja liberalnaPolityka odmienności
Prawa człowiekaPrawa kulturowe
Kultura liberalno-demokratycznaWielokulturowość
Triumfalizm liberalnyMnogość form politycznych

Liberalizm klasyczny

Liberalizm klasyczny jest najstarszą tradycją liberalną. Jego idee wykształciły się w trakcie przejścia od feudalizmu do kapitalizmu i osiągnęły swój punkt kulminacyjny we wczesnym stadium industrializacji, przypadającym na wiek XIX. Kolebką klasycznego liberalizmu stała się Wielka Brytania, gdzie rewolucje kapitalistyczna i przemysłowa były najbardziej zaawansowane. Idee klasycznego liberalizmu zawsze były najgłębiej zakorzenione w krajach anglosaskich, w szczególności w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Niemniej jednak nie można traktować klasycznego liberalizmu wyłącznie jako dziewiętnastowiecznej odmiany liberalizmu, której idee mogą być obecnie przedmiotem zainteresowania historyków. Co więcej, począwszy od drugiej połowy XX wieku jego zasady i teorie coraz bardziej zyskują na znaczeniu. Choć początkowo to co określa się mianem liberalizmu neoklasycznego bądź neoliberalizmu wywarło największy wpływ na Wielką Brytanię i USA, później wpływ ten rozprzestrzenił się, po części podsycany postępującą globalizacją.

Do najistotniejszych z nich należą: teoria praw naturalnych, utylitaryzm, liberalizm gospodarczy, darwinizm społeczny, neoliberalizm.

Liberalizm współczesny

Liberalizm współczesny często jest określany jako „liberalizm dwudziestowieczny”. Podobnie jak rozwój klasycznego liberalizmu był blisko powiązany z wyłonieniem się w XIX wieku kapitalizmu przemysłowego, tak współczesne idee liberalne są związane z postępującą industrializacją. Przyniosła ona ze sobą znaczące rozprzestrzenienie się bogactwa dla jednych, ale dla innych towarzyszącą jej także ekspansję slumsów, biedy i chorób. Co więcej, nierówność społeczna stała się trudniejsza do zignorowania, jako że klasa robotnicza była uważana za upośledzoną za sprawą niskich płac, bezrobocia oraz upadlających warunków życia i pracy. Wpływało to na liberalizm brytyjski od schyłku XIX wieku, ale jeszcze długo nie potrafiło odcisnąć swojego piętna na innych krajach. Na przykład amerykański liberalizm nie odczuł oddziaływania industrializacji aż do czasów kryzysu lat 30. XX wieku.

W tych zmieniających się warunkach historycznych coraz trudniej było liberałom podtrzymywać przekonanie, iż pojawienie się kapitalizmu przemysłowego przyniosło ze sobą powszechny dobrobyt i wolność dla wszystkich. Podczas gdy idea dotycząca indywidualizmu gospodarczego coraz częściej stawała się obiektem ataków, liberałowie przemyśleli jeszcze raz swój stosunek do państwa. Posiadające minimalną władzę państwo, o którym mowa w klasycznej teorii liberalnej, nie potrafiło naprawić niesprawiedliwości i nierówności społeczeństwa obywatelskiego. Współcześni liberałowie byli zatem przygotowani do tego, by stać się zwolennikami rozwoju państwa interwencjonistycznego względnie stwarzającego możliwości.

Wśród idei, które są charakterystyczne dla współczesnego liberalizmu, znajdują się: indywidualność, wolność pozytywna, liberalizm społeczny, zarządzanie ekonomiczne.

Napięcia w ramach Liberalizmu (II)

Liberalizm KlasycznyLiberalizm Współczesny
Liberalizm ekonomicznyLiberalizm społeczny
Egoistyczny indywidualizmIndywidualizm rozwojowy
Maksymalizacja użytecznościRozwój osobisty
Wolność negatywnaWolność pozytywna
Minimalne uprawnienia państwaPaństwo umożliwiające
Gospodarka wolnorynkowaGospodarka zarządzana
Sprawiedliwość oparta na słusznościSprawiedliwość jako bezstronność
Całkowita merytokracjaZainteresowanie ubogimi
Odpowiedzialność jednostkowaOdpowiedzialność społeczna
Pomoc społeczna jako siatka bezpieczeństwaPomoc społeczna „od kołyski aż po grób”

Liberalizm w XXI wieku

Wiek XX wydaje się być punktem kulminacyjnym w światowym triumfie liberalizmu, liberalny bowiem model rządu opartego na zasadzie reprezentacji, połączony z gospodarką rynkową, zdominował rozwój polityczny i społeczny na Zachodzie, a od wieku XIX w sposób niepohamowany rozprzestrzenił się na cały glob. Pogląd taki w niezapomniany sposób wyraził amerykański teoretyk społeczeństwa Francis Fukuyama (1989), który ogłosił, że jesteśmy świadkami końca historii jako takiej:

W ostatnich latach wyraźnie zwycięża pogląd o wyższości liberalnej demokracji, która kolejno pokonała rywalizujące z nią monarchię dziedziczną, faszyzm i w końcu komunizm, nad innymi ustrojami politycznymi. Co więcej, może ona wyznaczyć „ostatnią fazę ideologicznej ewolucji ludzkości”, a tym samym ukonstytuować „ostateczną formę rządu”, która stanowić będzie rzeczywisty „koniec historii”.

Liberalny triumfalizm może jednak zostać ostudzony przez uświadomienie sobie nowych wyzwań. Rozwój polityczny w XXI wieku można by scharakteryzować przez rosnącą różnorodność ideologiczną. Polityczny islam, konfucjanizm, a nawet autorytarny nacjonalizm mogą okazać się dla zachodniego liberalizmu cierpliwymi rywalami. Zachodnie społeczeństwa ze swej strony mogą odpowiedzieć na takie zagrożenia odwrotem od liberalizmu, tak jak jest to wyraźnie widoczne w ograniczeniu swobód obywatelskich towarzyszącemu tzw. wojnie terrorystycznej. Z perspektywy postmodernizmu kryzys liberalizmu jest konsekwencją faktycznego załamania się oświeceniowego projektu, którego liberalizm zawsze stanowił część.

12345

O Autorze

 > John Lennon „Imagine”: Imagine there’s no Countries... Imagine no Possession... Nothing to Kill or Die For... And no Religion too... No Need for Greed or Hunger... A Brotherhood of Man... (Niestety, John, dziś żyjemy w innym świecie. Twoje idee, lepsze czy gorsze, zostały wypaczone). Mahatma Gandhi: Na początku cię ignorują. Potem śmieją się z ciebie. Następnie z tobą walczą. W końcu wygrywasz • Siedem grzechów społecznych: polityka bez zasad, bogactwo bez pracy, przyjemność bez sumienia, wiedza bez osobowości, wiara bez poświęcenia, nauka bez człowieczeństwa oraz handel bez moralności • Religie to różne drogi prowadzące do tego samego celu. Jakaż to jest różnica, którą z nich wybierzemy? Jaki cel więc mają te kłótnie między nami? • Słabi nigdy nie potrafią przebaczać. Przebaczenie jest cnotą silnych • Jakże wielkiej daniny grzechu i błędów wymaga od człowieka bogactwo i władza • Nie znam większego grzechu niż uciskanie słabszych w imieniu Boga • Jest wiele powodów, dla których mogę być przygotowany na śmierć, ale nie ma żadnego, dla którego gotów byłbym zabić. Albert Einstein: Nie ma rzeczywistości samej w sobie, są tylko obrazy widziane z różnych perspektyw • Gdy miałem dwadzieścia lat, myślałem tylko o kochaniu. Lecz później kochałem już tylko myśleć • Tylko dwie rzeczy są nieskończone: wszechświat i ludzka głupota. Co do tej pierwszej istnieją jednak pewne wątpliwości • Nauka bez religii jest kaleka, religia bez nauki jest ślepa • Jestem bardzo głęboko religijnym niewierzącym • Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego dzisiejszej formie jest, moim zdaniem, prawdziwym źródłem zła • Wszyscy wokół wiedzą, że czegoś nie da się zrobić. I wtedy pojawia taki, który o tym nie wie, i on właśnie to coś robi • Nie wiem, jaka broń będzie użyta w trzeciej wojnie światowej, ale czwarta będzie na maczugi.



SKOMENTUJ

Zaloguj się i napisz komentarz.

Poznaj Chiny

Artykuły w Kategoriach:

Ziemia Nocą

Pogoda

Warszawa
Częściowo pochmurno
20°C
Ciśnienie: 1000 mb
Wilgotność: 93%
Prędkość wiatru: 3 m/s NE
Prognoza: 2017-06-28
dzień
Częsciowo słonecznie, burze
28°C
noc
Częściowo pochmurno, burze
19°C
 

Teleskop Hubble'a