2016-10-09
Kategoria: Historia

Lenin – Kapitalista mimo woli. Jak wdrażał NEP do Komunizmu

Lenin-NEP-Woman-Soviet-Russia

NEP – Błogosławione wypaczenie idei rewolucji

Ważną zmianą było wprowadzenie możliwości inwestowania w Rosji przez zachodnie przedsiębiorstwa. Zagraniczne firmy ochoczo rzuciły się na możliwość robienia interesów na ogromnym, a w dodatku mogącym wchłonąć, niczym gąbka, mnóstwo towarów, rynku. I to pomimo tego, że na chętnych czekała istna droga przez mękę, zgotowana dla kapitalistów przez zbiurokratyzowaną, a przy tym niebotycznie skorumpowaną machinę państwa sowieckiego. Na tym akurat odcinku działało ono zresztą bez zarzutu.

Jak to wyglądało, opisał dokładnie na stronach swej genialnej, gorzko-śmiesznej powieści „Mistrz i Małgorzata”, Michaił Bułhakow. Celnie (mimo wyniszczającej już wówczas jego ciało i umysł choroby wenerycznej) skomentował działania walących drzwiami i oknami, nie zastanawiających się nad konsekwencjami wzbogacenia sowieckiej Rosji zachodnich inwestorów, Lenin: „Sprzedadzą nam nawet postronek, na którym ich powiesimy”.

Przywrócenie normalnych stosunków pieniężnych przez reformę walutową przypieczętowało zmiany NEP-u. Nowy rubel miał nawet parytet złota.

Lenin-NEP-Russia-Soviet-Chervonets-1923

Czerwoniec (червонное золото, czerwone złoto) – moneta wybita w latach NEP-u w ZSRR (rok 1923) o wadze 8,6 grama ze stopu czystego złota. Była kontynuatorką emitowanych do 1797 roku Czerwońców z carskiej Rosji.

NEP (doktryna polityki gospodarczej w latach 1921-29), który zastąpił tzw. komunizm wojenny, polegał na przywróceniu wolnego handlu, zlikwidowaniu przymusu pracy i obowiązkowych kontyngentów w rolnictwie podatkiem żywnościowym. W ten sposób, zamiast komunistycznej utopii, rzucono hasło „bogaćcie się”. „Nepman” – drobny właściciel lub kupiec czy kułak, bogaty chłop, przywrócił gospodarkę do życia. NEP zakładał m.in.:

1. Rezygnację z przymusowego ściągania kontyngentów żywnościowych i zastąpienie ich znacznie niższym podatkiem w naturze (tzw. prodnałogiem).
2. Umożliwienie chłopom swobodnego dysponowania i sprzedaży na wolnym rynku nadwyżek żywności.
3. Wprowadzenie zasad rachunku gospodarczego w działalności przedsiębiorstw państwowych.
4. Odejście od totalnej centralizacji systemów zarządzania, zaopatrzenia i dystrybucji na rzecz wprowadzenia elementów wolnego rynku.
5. Dopuszczenie – w ograniczonym zakresie – prywatnej inicjatywy w usługach i w niektórych gałęziach przemysłu.

Oczywiście ideologiczny „beton” sarkał, kiedy jeden po drugim padały kolejne „osiągi” rewolucyjnego ładu. Szczególnie nie podobała się decyzja o zniesieniu prohibicji z 1923 roku. Ale nawet pośród tzw. wierchuszki bolszewików nie wszyscy protestowali. Stosunek Rosjan, nawet komunistów, a może przede wszystkim komunistów, do alkoholu był zawsze szczególny. Zdaniem wielu dopiero zniesienie prohibicji oznaczało to, że w Rosji naprawdę życie wraca do normy! Wbrew szczytnym ideałom rewolucji, za to w zgodzie z interesem budżetu państwa. Przemysł gorzelniczy jest zresztą do dziś jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki rosyjskiej.

Lenin-NEP-Soviet-Russia-NEPmen

Efekty, tych nawet ograniczonych i niepełnych reform błyskawicznie postawiły kraj na nogi. Już w 1926 roku udało się osiągnąć poziom produkcji sprzed wojny. Ożyły miasta, dzięki napływowi „starej” i nowej ludności. Jak grzyby po deszczu powstawały nowe sklepy i punkty usługowe. Grupa nowobogackich zwanych „nepmanami”, która lubiła popisywać się swoim świeżo zdobytym majątkiem, wypełniała nowo powstałe lokale, z których dochodziły dźwięki jazzu. Rosja bawiła się, jakby wiedząc, że „jeżeli nie teraz, to nigdy”. Powszechnie obawiano się, że „poluzowanie” jest tylko chwilowe, i lada moment ponownie „przykręcą śrubę”.

Po raz pierwszy od wybuchu rewolucji część inwestycji wsparta została przez zagranicznych inwestorów; wprowadzono zorganizowaną wymianę technologiczną z innymi państwami. NEP za priorytet uznał politykę rolną. Bolszewicy widzieli w tradycyjnych strukturach wiejskich zacofanie, stary sposób życia na wsi bardzo przypominał czasy carskiej Rosji. Nowa polityka miała to wykorzenić, promowała wśród chłopów walkę o swoje interesy. Ziemia należała wyłącznie do prywatnych właścicieli – idea skolektywizowania rolnictwa spotkała się ze zbyt silną opozycją.

Grupą społeczną, która w mniejszym stopniu żywiła podobne obawy, a w dodatku rozrosła się do ogromnych rozmiarów byli urzędnicy i pracownicy aparatu partyjnego, czyli tzw. nomenklatura.

Wróciły nierówności społeczne, paradoksalnie te same warstwy nadal były najbiedniejsze, jak za czasów carskich – robotnicy i chłopi.

Zmianom uległa nawet WCzeKa, która, nadal pozostając pod kierownictwem Dzierżyńskiego, od 15 listopada 1923 roku nazywała się OGPU (Objedinionnoje gosudarstwiennoje politiczeskoje uprawlenije – Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny).

Zmienił się też charakter działań: zaprzestano masowych represji, skupiono się na działalności związanej z wywiadem zagranicznym i walce z podziemiem gospodarczym, bardzo za czasów NEP-u rozwiniętym. W celu ułatwienia funkcjonariuszom pełnienia ich zadań uproszczono do maksimum procedury – tajna policja mogła rozstrzeliwać zatrzymanych i więźniów bez sądu.

Na razie te „uproszczenia” dotyczyć miały tylko kryminalistów.

Już wkrótce wszyscy zostali zrównani – na Wyspach Sołowieckich od 1919 roku istniał niesławnej pamięci obóz – Sołowieckij Łagier Osobogo Naznaczenia SŁON (Sołowiecki Obóz Specjalnego Przeznaczenia). Trafiali tam wszyscy – wrzuceni do jednego wora – kontrrewolucjoniści z „białej” armii, przestępcy gospodarczy, rebelianci z Kronsztadu i kryminaliści – wreszcie zrównani w prawach (a raczej ich na równi pozbawieni) umierali z głodu, zimna i nadludzkiej pracy.

„Dać im nauczkę”!

Uspokojenie na „froncie” ekonomicznym (posługując się rewolucyjną nowomową) pozwoliło na zajęcie się innym „frontem”, z punktu widzenia bolszewików nawet ważniejszym – frontem ideowym, czyli zgodnie z filozofią marksistowską – nadbudową. Na pierwszy ogień poszła religia. Cerkwie po prostu burzono lub palono. Protesty ludności zmusiły Lenina do wydania tajnej dyrektywy „dać im taka nauczkę, żeby popamiętali”.

W ramach „nauczki” wymordowano osiem tysięcy duchownych i zakonnic.

Następnie zabrano się za inne przeżytki „starego” – literaturę i naukę. Wycofano z obiegu i zakazano publikacji dzieł nawet tak wielkich i uznanych na całym świecie pisarzy jak Lew Tołstoj czy Fiodor Dostojewski.

Uczonych, znamienitszych wykładowców wyższych uczelni po prostu deportowano.

Lenin-NEP-Soviet-Russia-Vladimir-Mayakovsky-thumbNa tak oczyszczonym polu godnie mogli się zaprezentować ci, którzy uznali, że ich droga jest równoległa do drogi rewolucji – tzw. poputczicy. Należeli do nich awangardziści z poetą, z piewcą rewolucji, Włodzimierzem Majakowskim, na czele („Lenin żył, Lenin żyje, Lenin będzie żyć”).

Język literatury stawał się coraz bardziej prosty, by nie powiedzieć – prostacki. Jej zadaniem było teraz dotrzeć do jak najszerszych mas. Problem polegał na tym, że masy te były w przeważającej większości niepiśmienne. Stąd nacisk Lenina na takie formy artystycznego wyrazu, jak plakat czy film.

W każdym przypadku, zawsze chodziło o to, by w przesłaniu znalazły się treści ideowe.

Przekonał się o tym sam Książę Ciemności, który, przynajmniej na kartach powieści Bułhakowa pojawił się w NEP-owskiej Moskwie, usiłując wprowadzić trochę – rzadko tu widywanego – zdrowego rozsądku i uczciwości. Kiedy on i jego świta opuszczali miasto nad rzeką Moskwą wisiał już nad nim cień innego, „czerwonego” tym razem władcy – Józefa Wissarionowicza Stalina.

Krótki okres NEP-owskiej odwilży skończył się w 1929 roku. Gwoździem do trumny reform było wprowadzenie przez Stalina kolektywizacji rolnictwa, a następnie gospodarki nakazowo-rozdzielczej.

NEP odegrał ogromna rolę nie tylko w gospodarce rosyjskiej, ale też w życiu przeciętnego mieszkańca Kraju Rad. To dzięki nowej polityce ekonomicznej Rosja sowiecka mogła podźwignąć się ze zniszczeń wojennych.

Był oddechem przed kolejnym, jeszcze mocniejszym, „przykręceniem śruby”.

Czy wiesz, że:

1. Oficjalna rosyjska propaganda wciąż podtrzymuje wersję, jakoby Lenin zmarł w wyniku wylewu. Ekspertyza Heleny Rappaport z 2009 roku przemawia za tym, że wódz Wielkiej Rewolucji Październikowej chorował na kiłę, która nieleczona lub leczona nieodpowiednio ostatecznie zaatakowała również mózg.

2. Ceremoniał pogrzebowy Lenina został opracowany przez Polaka, wybitnego malarza, twórcę prądu zwanego suprematyzmem (odmiana abstrakcjonizmu), Kazimierza Malewicza.

3. Klęska głodu, której doświadczyła Ukraina w latach 1921-1923, była jedną z trzech podobnych katastrof, jakie spadły na ten kraj w czasach komunizmu. Największa, zwana Wielkim Głodem miała miejsce w latach 1932-1933. Umarło wtedy z głodu 4 miliony ludzi. Na ulicach miast, między innymi Charkowa, leżały zwłoki, których nie miał kto pochować. Wielu historyków jest zdania, że głód miał sztuczne, antynarodowe podłoże i wywołany był przez rząd w Moskwie. W sumie w latach 1921-1947 z głodu zmarło na Ukrainie 10 milionów ludzi.

4. Przed drugą wojną światową Stalin zdecydował o chwilowym otwarciu ocalałych jeszcze cerkwi i przywróceniu praktyk religijnych. Służyć to miało podniesieniu morale narodu. Zdaniem komunistycznego wodza w Rosji siłą najlepiej temu służącą jest… religia. To ona najlepiej budzi wielkorosyjskiego ducha i to ona pomogła zwyciężyć w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej.

5. Lokomotywa, która ciągnęła pociąg z podróżującym w zaplombowanym wagonie Leninem, była własnością fińskich kolei państwowych. Po zwycięstwie rewolucji została podarowana Rosji i jest obecnie starannie przechowywana.

Lenin-NEP-Soviet-Russia-Mayakovsky

Opracowano, korzystając ze źródeł: Wikipedia i fragmentów książek: Historia Rosji – Ludwik Bazylow, Historia ZSRR – David R. Marples.

Barbara Jackowska

12

O Autorze

 > John Lennon „Imagine”: Imagine there’s no Countries... Imagine no Possession... Nothing to Kill or Die For... And no Religion too... No Need for Greed or Hunger... A Brotherhood of Man... (Niestety, John, dziś żyjemy w innym świecie. Twoje idee, lepsze czy gorsze, zostały wypaczone). Mahatma Gandhi: Na początku cię ignorują. Potem śmieją się z ciebie. Następnie z tobą walczą. W końcu wygrywasz • Siedem grzechów społecznych: polityka bez zasad, bogactwo bez pracy, przyjemność bez sumienia, wiedza bez osobowości, wiara bez poświęcenia, nauka bez człowieczeństwa oraz handel bez moralności • Religie to różne drogi prowadzące do tego samego celu. Jakaż to jest różnica, którą z nich wybierzemy? Jaki cel więc mają te kłótnie między nami? • Słabi nigdy nie potrafią przebaczać. Przebaczenie jest cnotą silnych • Jakże wielkiej daniny grzechu i błędów wymaga od człowieka bogactwo i władza • Nie znam większego grzechu niż uciskanie słabszych w imieniu Boga • Jest wiele powodów, dla których mogę być przygotowany na śmierć, ale nie ma żadnego, dla którego gotów byłbym zabić. Albert Einstein: Nie ma rzeczywistości samej w sobie, są tylko obrazy widziane z różnych perspektyw • Gdy miałem dwadzieścia lat, myślałem tylko o kochaniu. Lecz później kochałem już tylko myśleć • Tylko dwie rzeczy są nieskończone: wszechświat i ludzka głupota. Co do tej pierwszej istnieją jednak pewne wątpliwości • Nauka bez religii jest kaleka, religia bez nauki jest ślepa • Jestem bardzo głęboko religijnym niewierzącym • Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego dzisiejszej formie jest, moim zdaniem, prawdziwym źródłem zła • Wszyscy wokół wiedzą, że czegoś nie da się zrobić. I wtedy pojawia taki, który o tym nie wie, i on właśnie to coś robi • Nie wiem, jaka broń będzie użyta w trzeciej wojnie światowej, ale czwarta będzie na maczugi.



Ruch Lotniczy nad Ziemią 24H

Artykuły w Kategoriach:

Poznaj Chiny

Pogoda

Warszawa
Przeważnie pochmurnie
18°C
Odczuwalna: 20°C
Ciśnienie: 1020 mb
Wilgotność: 63%
Wiatr: 3 m/s W
Prognoza: 2017-08-22
dzień
Częsciowo słonecznie, burze
18°C
noc
Częściowo pochmurno, burze
10°C
 

Teleskop Hubble'a