2013-10-04
Kategoria: Historia

PRL: gorący rok 1956 – „Odwilż”, Poznań i powrót Gomułki

1956-Khrushchev-XX-Congress

Na XX Zjeździe KPZR (14-25 luty 1956 r.) I Sekretarz Nikita S. Chruszczow wygłosił słynne, przełomowe w procesie destalinizacji przemówienie “O kulcie jednostki i jego następstwach”.

1. XX ZJAZD KPZR I JEGO NASTĘPSTWA

W ZSRR po śmierci Stalina przez 3 lata toczyły się wewnętrzne spory na temat stosunku do zmarłego przywódcy i perspektyw dalszego rozwoju. Stopniowo umacniała się grupa polityków z Nikitą Siergiejewiczem Chruszczowem na czele, którzy uznali, że kontynuowanie linii politycznej Stalina byłoby szkodliwe dla dalszego rozwoju ZSRR. Postanowili oni rozprawić się z mitem Stalina, skrytykować jego błędy i ustalić nowy program działania. Była to sprawa niesłychanie trudna, ponieważ społeczeństwo ZSRR było wychowane w kulcie Stalina. Dla wielu ludzi był on bożyszczem. Również w międzynarodowym ruchu robotniczym do tego czasu Stalin uchodził za wybitnego teoretyka i przywódcę praktyka. Stawiano go w jednym rzędzie obok Marksa, Engelsa i Lenina. Naruszenie utrwalonych od wielu lat stereotypów mogło skończyć się katastrofą krytyków. Dlatego zmiany w ZSRR postępowały bardzo wolno i miały zygzakowaty charakter. Główne uderzenie postanowiono przeprowadzić w czasie XX Zjazdu KPZR. Zjazd, który zorganizowano w lutym 1956 r., miał silną oprawę propagandową. Trwał on cały tydzień (14-25), brało w nim udział wiele delegacji zagranicznych.

W referacie sprawozdawczym KC KPZR Chruszczow poddał krytyce kilka ważnych dogmatów strategii stalinowskiej. Na pierwszy plan wysunął on tezę, że stalinowska teoria o jednej radzieckiej drodze do socjalizmu, wbrew temu co głosił Stalin, nie wynika z teorii leninizmu, lecz jest wręcz sprzeczna z tezami Lenina. Krytycy Stalina byli bardzo ostrożni. W oparciu o tezę, iż Stalin sfałszował Lenina sformułowali doktrynę głoszącą, że każdy naród dojść może do socjalizmu w sobie tylko dostępny sposób, że są różne drogi do socjalizmu, nie wyłączając możliwości przejęcia władzy przez masy pracujące w drodze parlamentarnej. Doktryna Stalina negowała możliwość dojścia do socjalizmu drogą pokojową. Stalin głosił, że koncepcja parlamentarnej drogi do socjalizmu wyznawana jest przez socjaldemokratów, ma reformistyczny charakter i nie może być uznana przez rewolucyjny nurt ruchu robotniczego. Była to sprawa zasadnicza, różniąca komunistów od socjalistów. Nowe kierownictwo radzieckie uznając parlamentarną drogę do socjalizmu zyskiwało uznanie i poparcie niektórych partii komunistycznych Europy Zachodniej (głównie włoskiej), ale narażało się na ostrą krytykę zwolenników Stalina, dla których była to herezja. Takie postawienie kwestii wywołało gwałtowną dyskusję one w ruchu robotniczym i spowodowało w nim rozłam. Wiele namiętności wywołała też sprawa stosunku do wojny i pokoju. Do tego czasu ortodoksyjni marksiści głosili, że wojna, jako zjawisko klasowe, ma historyczny charakter; pojawiła się wraz z podziałem społeczeństw pierwotnych na klasy i występować będzie tak długo, jak długo utrzyma się podział na klasy. Zakładano więc, że wojny istnieć będą, dokąd będzie istnieć kapitalizm, że przy kapitalizmie są one zjawiskiem nieuchronnym. Występowała tutaj pewna sprzeczność. Ruch komunistyczny w latach 50-tych organizował szeroko zakrojony ruch obrońców pokoju, zbierano podpisy pod różnego rodzaju apelami, a z drugiej strony zakładano, że to wszystko nie ma sensu, bo wojna i tak musi nastąpić, ponieważ jest zjawiskiem nieuchronnym. Prowadziło to w praktyce do wyścigu zbrojeń. Fakt ten obciążał budżet ZSRR i innych państw socjalistycznych i hamował proces ich rozwoju. Nowi przywódcy ZSRR występowali z tezą, że w związku z rozwojem techniki – mimo zachowania wrogich klas – wojna przestała być zjawiskiem nieuchronnym. Zastosowanie nowej techniki (atom, wodór) grozi zniszczeniem obu wojującym stronom i obie są zainteresowane w tym, by nie dopuścić do wybuchu konfliktu zbrojnego i wszystkie spory rozwiązywać w drodze negocjacji i rokowań. Z tego wynikał wniosek o konieczności przejścia od okresu konfrontacji w stosunkach z państwami kapitalistycznymi do etapu koegzystencji. Zakładano, że współistnienie obu systemów społeczno-politycznych w świecie może trwać długo. W związku z tym głoszono, iż winna być rozwijana konfrontacja ideologiczna przy zachowaniu współpracy ekonomicznej i politycznej. Eksponowano koncepcję rywalizacji obu systemów.

W ślad za tym odrzucono jednoosobowe, dyktatorskie metody sprawowania władzy. Wzywano do kolegialności w pracy różnych organów partii i państwa, do oddzielenia partii od państwa, zwiększenia wydajności pracy itp. Zapowiadano przebudowę systemu planowania i zarządzania w ZSRR. Odrzucono głoszoną przez Stalina teorię o zaostrzaniu się walki klasowej w miarę zbliżania się do socjalizmu. Podważono cały system stalinowskich dogmatów.

Rewelacje te, eksponowane już w pierwszych dniach obrad, bulwersowały opinię publiczną. W ZSRR przyjmowano je z niedowierzaniem, a w świecie jako sensację. Tymczasem w ostatnim dniu zjazdu, 25 lutego, zorganizowano tzw. posiedzenie zamknięte (bez udziału gości), w czasie którego Nikita S. Chruszczow wygłosił kilkugodzinny referat „O kulcie jednostki i jego następstwach”. Kierownictwo KPZR wahało się, czy ujawnione już przez komisję wewnętrzne dane przedstawić na forum publicznym. Zadecydował ostatecznie o tym Chruszczow, który wychodził z założenia, iż bez napiętnowania zbrodni nie będzie można przezwyciężyć kultu Stalina i szkodliwych jego następstw. W referacie nagromadzono sporo faktów. Szokowały one nawet delegatów na zjazd, którzy wiele spraw znali z autopsji. Zarzucano później Chruszczowowi, że nie przeprowadził on dokładnej analizy socjologicznej i psychospołecznej patologii stalinizmu. Nie było na to czasu.

Referat był orężem w walce. Ważne było to, że w ogóle udało się go wygłosić. Był on dokumentem tajnym. Później odczytywano go na ściśle zamkniętych zebraniach partyjnych. Pojedyncze egzemplarze przedostały się na zachód. O referacie zaczęto pisać i dyskutować. Odegrał on wybitną rolę w procesie walki ideologicznej w skali światowej. W ZSRR przyjmowano go z zakłopotaniem i bez entuzjazmu. Ludzie byli nieprzygotowani i zaszokowani.

Z XX Zjazdem KPZR wiąże się też sprawa tzw. rehabilitacji KPP, która została rozwiązana w 1937 r. przez Egzekutywę KW MK pod pretekstem, iż opanował ją polski wywiad wojskowy. Decyzję podjęto na polecenie Stalina. Czołowi przywódcy KPP zostali straceni. KC PZPR od pewnego czasu zabiegał o wyjaśnienie tych spraw i rehabilitowanie niesłusznie oskarżonych i straconych przywódców partii. W czasie XX Zjazdu KPZR w Moskwie stworzono komisję spośród przedstawicieli tych partii, które były formalnie podpisane pod dokumentem KW MK o rozwiązaniu KPP. Byli to przedstawiciele Bułgarskiej Partii Komunistycznej, Komunistycznej Partii Finlandii, Włoskiej Partii Komunistycznej, KPZR. Komisja ta 14 II 1956 r. uznała bezzasadność oskarżeń wysuwanych w 1937 r. wobec KPP i uznała, iż partia została rozwiązana bezpodstawnie. Do tego czasu o przywódcach KPP pisano w Polsce jako o renegatach i zdrajcach, a o samej KPP pisano w sposób bardzo oględny. Formalna rehabilitacja otworzyła drogę do uznania roli i znaczenia KPP.

O Autorze

 > John Lennon „Imagine”: Imagine there’s no Countries... Imagine no Possession... Nothing to Kill or Die For... And no Religion too... No Need for Greed or Hunger... A Brotherhood of Man... (Niestety, John, dziś żyjemy w innym świecie. Twoje idee, lepsze czy gorsze, zostały wypaczone). Mahatma Gandhi: Na początku cię ignorują. Potem śmieją się z ciebie. Następnie z tobą walczą. W końcu wygrywasz • Siedem grzechów społecznych: polityka bez zasad, bogactwo bez pracy, przyjemność bez sumienia, wiedza bez osobowości, wiara bez poświęcenia, nauka bez człowieczeństwa oraz handel bez moralności • Religie to różne drogi prowadzące do tego samego celu. Jakaż to jest różnica, którą z nich wybierzemy? Jaki cel więc mają te kłótnie między nami? • Słabi nigdy nie potrafią przebaczać. Przebaczenie jest cnotą silnych • Jakże wielkiej daniny grzechu i błędów wymaga od człowieka bogactwo i władza • Nie znam większego grzechu niż uciskanie słabszych w imieniu Boga • Jest wiele powodów, dla których mogę być przygotowany na śmierć, ale nie ma żadnego, dla którego gotów byłbym zabić. Albert Einstein: Nie ma rzeczywistości samej w sobie, są tylko obrazy widziane z różnych perspektyw • Gdy miałem dwadzieścia lat, myślałem tylko o kochaniu. Lecz później kochałem już tylko myśleć • Tylko dwie rzeczy są nieskończone: wszechświat i ludzka głupota. Co do tej pierwszej istnieją jednak pewne wątpliwości • Nauka bez religii jest kaleka, religia bez nauki jest ślepa • Jestem bardzo głęboko religijnym niewierzącym • Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego dzisiejszej formie jest, moim zdaniem, prawdziwym źródłem zła • Wszyscy wokół wiedzą, że czegoś nie da się zrobić. I wtedy pojawia taki, który o tym nie wie, i on właśnie to coś robi • Nie wiem, jaka broń będzie użyta w trzeciej wojnie światowej, ale czwarta będzie na maczugi.



SKOMENTUJ

Zaloguj się i napisz komentarz.

Ruch Lotniczy nad Ziemią 24H

Artykuły w Kategoriach:

Poznaj Chiny

Pogoda

Warszawa
2018-05-25, 06:53
Słonecznie
15°C
Odczuwalna: 15°C
Ciśnienie: 1020 mb
Wilgotność: 71%
Wiatr: 2 m/s NE
Prognoza: 2018-05-25
dzień
Częsciowo słonecznie, burze
22°C
noc
Częściowo pochmurno, burze
14°C
 

Teleskop Hubble'a