2015-05-18
Kategoria: Religia

Sobór Watykański II: udana „pierestrojka” Kościoła w 1965 roku?

Second-Vatican-Council

Każdy przyzna, że trudno jest żyć człowiekowi bez wiary: w spełnienie marzeń, szczęście w przedsięwzięciu, wygrany los. Przeważająca część Ziemian wierzy jednak także głębiej – w Porządek Nadprzyrodzony. Religia jest związana z ludzkim losem od zawsze. Polska jest jednym z najbardziej religijnych państw w Europie. Co takiego stało się 50 lat temu, że do dziś każda poważna dyskusja o Kościele kończy się odwołaniem do Vaticanum Secundum?

Żeby zwołać sobór (zgromadzenie biskupów katolickich całego świata), potrzebny jest jakiś bardzo ważny powód w życiu Kościoła, jakiś palący problem, który grozi rozłamem albo wywołuje zamęt w głowach wiernych. Tak było w Jerozolimie, kiedy apostołowie – uczniowie Jezusa, już po śmierci Nauczyciela po raz pierwszy zebrali się, by rozstrzygnąć, czy nieżydów pragnących przyjąć chrzest należy najpierw nawrócić na judaizm.

Rytm soborów faluje nieregularnie: Sobór Watykański II (1962-65) zwołano w sto lat po pierwszym watykańskim (1869-70), a ten odbył się ponad trzysta lat po soborze trydenckim (1545-63), który był odpowiedzią na rozłam dokonany przez Marcina Lutra, założyciela protestantyzmu.

Pope-Pius-IXSobór Watykański I, zwołany przez Piusa IX, miał wytknąć to, co Kościół uznał za błędy ówczesnego racjonalizmu i wzmocnić kościelną dyscyplinę. Uczestniczyło w nim blisko 700 dostojników zwanych ojcami soborowymi. Zdążyli przedyskutować i przyjąć dwa dokumenty (konstytucje): o wierze chrześcijańskiej – potępiający błędy racjonalizmu, materializmu i ateizmu, oraz o Kościele Chrystusowym – w którym zapisano dogmat o nieomylności papieża w sprawach wiary i moralności. Wybuch wojny francusko-niemieckiej zmusił papieża do zawieszenia prac soboru. Nigdy nie został dokończony.

TRZY PIĘKNE PUNKTY

Papal-Conclave-1958Sobór Watykański II (Vaticanum Secundum) – 21. według numeracji Kościoła rzymskiego – rozpoczął się 11 października 1962 r. Świat był wtedy podzielony na dwa bloki: zachodni i komunistyczny; żył w cieniu bomby atomowej, muru berlińskiego i kryzysu kubańskiego, ale zarazem podnosił się z szoku i zniszczeń II wojny światowej; wychodził z epoki kolonialnej; szykował się na Zachodzie do rewolucji obyczajowej, której symbolami stała się pigułka antykoncepcyjna i muzyka Beatlesów.

Pope-John-Paul-XXIII-thumbJaki był wtedy Kościół? Po Piusie XII rządy objął Angelo Roncalli – Jan XXIII. Pius wywodził się ze znakomitego rodu, Jan z rodziny prostej i ubogiej. Pius był typem ascety i intelektualisty (lękał się o przyszłość Kościoła, zagrożenie widział w komunizmie i w postępach sekularyzacji), Jan, przez wiele lat zawodowy kościelny dyplomata, miał łatwość nawiązywania kontaktów z ludźmi, uśmiechał się, żartował, palił papierosy. Anegdota głosi, że kiedy złożyła mu wizytę czarująca Jacqueline Kennedy, żona prezydenta USA, po prostu zawołał: Jackie!

Jan pomógł rozładować kryzys kubański, za co zgłoszono go do pokojowej Nagrody Nobla (której jednak mu nie przyznano). Francuski pisarz katolicki François Mauriac zanotował, że ludzie zwracali w tamtych dniach trwogi większą uwagę na łódź Kościoła niż na statki kosmiczne i pokładali większą nadzieję w sędziwym papieżu niż w słynnych astronautach.

Domenico-TardiniSkąd wziął się pomysł zwołania soboru? Poprzednicy Jana, papieże Pius XI i Pius XII, nosili się z takim zamiarem, podejmowano nawet wstępne prace przygotowawcze, ale dopiero Roncalli miał odwagę ogłosić zwołanie zgromadzenia biskupów i to już w trzecim miesiącu swego pontyfikatu. Najbliższy jego współpracownik kardynał Domenico Tardini, watykański sekretarz stanu, zapisał w notesie: „Wtorek, 20 stycznia 1959 r. Bardzo ważna audiencja. Jego Świątobliwość wczoraj po południu rozważał i ustalał program swojego pontyfikatu. Rozpatrywał trzy sprawy: synod rzymski, sobór powszechny, aggiornamento (aktualizację) kodeksu prawa kanonicznego. Powiedziałem Ojcu Świętemu (który mnie pytał): Podobają mi się rzeczy piękne i nowe. Te trzy punkty są przepiękne”.

TIME-John-XXIII-Man-of-the-YEAR

Pod tą samą datą Jan XXIII notował: „Dzień albo signanda lapillo (do zaznaczenia białym kamyczkiem). Podczas audiencji dla Tardiniego pierwszy raz wypowiedziałem, jakby przypadkowo, słowo sobór, by ukazać, co nowy papież mógłby przedstawić jako zaproszenie do rozległego ruchu duchowego dla Kościoła Świętego i dla całego świata. Obawiałem się grymasu uśmiechu i przygnębienia jako odpowiedzi. Natomiast kardynał, z bladym obliczem, zareagował niezwykle prosto: wyrwał się z niezapomnianym okrzykiem i błyskiem entuzjazmu: Ach, to jest myśl, to jest wielka myśl! Nie musiałem dodawać ani słowa, ponieważ pomysł zwołania soboru zrodził się w mym sercu z naturalnej refleksji, bardzo spontanicznej i z poczuciem pewności”.

SOBÓR DLA ŚWIATA

Second-Vatican-Council-LightNie wszyscy prałaci w kurii rzymskiej byli tak zachwyceni jak kardynał Tardini. Przeczuwali, że sobór może wymknąć się im spod kontroli. I rzeczywiście, niespodzianka goniła niespodziankę. Ojcowie soborowi w liczbie ok. 2500 odrzucili projekty (zwane schematami) ponad 70 dokumentów, przygotowane przez 10 komisji złożonych głównie z pracowników urzędów watykańskich. Okres przygotowawczy trwał ponad dwa lata.

Tematy zlecone komisjom do opracowania nie zapowiadały rewolucji: teologia, kierowanie diecezjami, dyscyplina kleru i świeckich, zadania świeckich, zakony, misje, sakramenty, liturgia, kształcenie duchowieństwa, Kościoły wschodnie – słowem, raczej wielkie sprzątanie Kościoła. Tak to sobie w każdym razie wyobrażali watykańscy urzędnicy. Ale co im polecono, wykonali. Na niespotykaną dotąd skalę podjęto przedsoborowe konsultacje. Do zgłaszania uwag i postulatów kuria rzymska zaprosiła nie tylko elitę Kościoła – kardynałów i biskupów – lecz także kościelne środowiska akademickie, wydziały teologii i prawa kanonicznego. Nadeszło ponad 2 tys. odpowiedzi.

Jerzy-Turowicz-thumbOpracowano także regulamin obrad: czas przemówień nie powinien przekraczać 10 minut, językiem soboru jest łacina, najważniejszym posiedzeniom przewodniczy papież, w głosowaniach obowiązuje zasada większości dwóch trzecich. Głosowano ołówkami magnetycznymi – placet (tak) lub non placet (nie) – wyniki zliczał mózg elektronowy. „To system podobny do kontroli obecności robotników w dużych fabrykach”, notował soborowy korespondent „Tygodnika Powszechnego” Jerzy Turowicz. Przemówienia nagrywano na cztery magnetofony; w Bazylice św. Piotra, gdzie zgromadzenie obradowało, ustawiono 30 mikrofonów i 62 wzmacniacze.

I oto ojcowie soborowi przewrócili przyszykowaną w Watykanie koncepcję soboru. Postanowili nie tylko zacząć pracę nad dokumentami praktycznie od nowa, lecz także odnowić składy komisji roboczych. Chcieli więcej dyskusji i konsultacji oraz innego programu prac. Zredukowali liczbę schematów z 76 do 16, ale zalecili ich przepracowanie w takim duchu, o jakim mówił Jan XXIII – w duchu soboru dla świata.

Pope-Paul-VI-thumbZjazd biskupów nie potrwał – jak sądzili niektórzy – kilka miesięcy; trwał ponad trzy lata i nie przerwała go nawet śmierć Jana XXIII 3 czerwca 1963 r. Następca, kardynał Giovanni Montini – Paweł VI, zaraz po wyborze 21 czerwca 1963 r. w trzecim dniu (w piątym głosowaniu) konklawe oznajmił, że sobór będzie kontynuowany.

O co chodziło papieżowi Janowi? We wspomnianej notatce z 20 stycznia 1959 r. pisze on o rozległym ruchu duchowym dla Kościoła i świata. Inne wyjaśnienie zawiera anegdota, w której papież na pytanie, po co właściwie ten sobór, podchodzi do okna w swym apartamencie, otwiera je szeroko i odpowiada: Chcę otworzyć okna Kościoła, żeby Kościół wyjrzał na zewnątrz, a świat zajrzał do środka. Ta metafora dobrze oddaje istotę Vaticanum II. Sobór nie miał rozstrzygnąć jakiegoś nabrzmiałego sporu wewnętrznego, uchwalać nowych dogmatów ani kogokolwiek potępiać za herezje i błędy. Miał służyć celom pozytywnym: określmy, czym jest Kościół we współczesnym świecie, wskażmy na chrześcijańskie źródła radości i nadziei (taki tytuł nosi jeden z głównych dokumentów soboru), uwolnijmy się od marazmu i pesymizmu oblężonej twierdzy.

Pope-John-XXIII

JAK POWIEW WIOSNY

Jozef-Tischner-thumb„Kościół przedsoborowy był Kościołem obumierającym – przypomina ksiądz Józef Tischner w książce ‚Dzieci Soboru zadają pytania‘. – Nie jest prawdą, że kryzys Kościoła zaczął się po Soborze. Kryzys Kościoła zaczął się o wiele wcześniej i Sobór miał być odpowiedzią na kryzys. Kościół nie wiedział, jak pogodzić się z demokracją, a szczególnie z ideą praw człowieka. W dziedzinie religijnej rosło zainteresowanie innymi religiami. Inaczej niż w średniowieczu, w czasach nowożytnych żaden wielki prąd umysłowy nie zrodził się z wnętrza Kościoła. Kościół przypominał przed Soborem muzeum, które żyło przede wszystkim swoim własnym życiem wewnętrznym”.

Dla ludzi Kościoła pokroju polskiego księdza-filozofa sobór był powiewem wiosny. Tak, jak papież Jan, nie obawiali się zmian w Kościele i chętnie podejmowali papieskie hasła: aggiornamento – uwspółcześnienie, dialog z nowoczesnością i convivenza – współistnienie katolików z niekatolikami.

To jednak, co porywało filozofów, niepokoiło część ojców soboru. Większość biskupów, przy wszystkich dzielących ich różnicach, chciała odnowy w rozumieniu Jana XXIII. Papież ten miał usposobienie bardziej duszpasterskie niż teologiczne i większość ojców soborowych interesowała się, podobnie jak on, problemami duszpasterskimi bardziej niż definicjami teologicznymi. Chcieli większej swobody działania w Kościołach lokalnych, a mniej rozkazów z watykańskiej centrali.

Hans-Kung-thumbWspierała ich liczna grupa wybitnych teologów, głównie z Niemiec, Francji, Holandii i Belgii, wśród nich ks. Hans Küng, objęty 14 lat potem zakazem nauczania w imieniu Kościoła z powodu krytyki dogmatu o nieomylności papieży. Owi periti (eksperci) byli otwarci na nowe prądy teologiczne i duszpasterskie, chcieli tchnąć świeżego ducha w skostniały ich zdaniem tomizm, filozoficzny fundament nauki Kościoła. Dlatego śledzili z ogromnym zainteresowaniem inne idee: od marksizmu przez fenomenologię po personalizm i psychoanalizę.

Joseph-Ratzinger-thumbW miarę postępów prac soboru znaczenie tej grupy (należał do niej m.in. ks. Joseph Ratzinger [na zdjęciu], czyli poprzedni papież Benedykt XVI) rosło do tego stopnia, że zdominowali oni teologów watykańskich i zostali uznani za główną siłę napędową Vaticanum II. Wpływali na sobór i przez osobiste kontakty z ojcami (np. ks. Ratzinger doradzał kardynałowi Josephowi Fringsowi z Kolonii, a ten wsławił się ostrą krytyką Świętego Oficjum, czyli dawnej inkwizycji), i przez udział w pracach komisji, i przez liczne dyskusje publiczne, które przyciągały tłumy.

Second-Vatican-Council-Paul-VI

Papież Paweł VI, po śmierci Jana XXIII, kontynuował Sobór Watykański II. Poprowadził od 14 września 1963 r. do 8 grudnia 1965 r. drugą, trzecią i czwartą, ostatnią sesję. W tamtych latach i później Kościół eksponował bizantyjską wręcz oprawę swoich uroczystości, z której sukcesywnie i konsekwentnie – aż do dziś – rezygnowano.

123

O Autorze

 > John Lennon „Imagine”: Imagine there’s no Countries... Imagine no Possession... Nothing to Kill or Die For... And no Religion too... No Need for Greed or Hunger... A Brotherhood of Man... (Niestety, John, dziś żyjemy w innym świecie. Twoje idee, lepsze czy gorsze, zostały wypaczone). Mahatma Gandhi: Na początku cię ignorują. Potem śmieją się z ciebie. Następnie z tobą walczą. W końcu wygrywasz • Siedem grzechów społecznych: polityka bez zasad, bogactwo bez pracy, przyjemność bez sumienia, wiedza bez osobowości, wiara bez poświęcenia, nauka bez człowieczeństwa oraz handel bez moralności • Religie to różne drogi prowadzące do tego samego celu. Jakaż to jest różnica, którą z nich wybierzemy? Jaki cel więc mają te kłótnie między nami? • Słabi nigdy nie potrafią przebaczać. Przebaczenie jest cnotą silnych • Jakże wielkiej daniny grzechu i błędów wymaga od człowieka bogactwo i władza • Nie znam większego grzechu niż uciskanie słabszych w imieniu Boga • Jest wiele powodów, dla których mogę być przygotowany na śmierć, ale nie ma żadnego, dla którego gotów byłbym zabić. Albert Einstein: Nie ma rzeczywistości samej w sobie, są tylko obrazy widziane z różnych perspektyw • Gdy miałem dwadzieścia lat, myślałem tylko o kochaniu. Lecz później kochałem już tylko myśleć • Tylko dwie rzeczy są nieskończone: wszechświat i ludzka głupota. Co do tej pierwszej istnieją jednak pewne wątpliwości • Nauka bez religii jest kaleka, religia bez nauki jest ślepa • Jestem bardzo głęboko religijnym niewierzącym • Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego dzisiejszej formie jest, moim zdaniem, prawdziwym źródłem zła • Wszyscy wokół wiedzą, że czegoś nie da się zrobić. I wtedy pojawia taki, który o tym nie wie, i on właśnie to coś robi • Nie wiem, jaka broń będzie użyta w trzeciej wojnie światowej, ale czwarta będzie na maczugi.



SKOMENTUJ

Zaloguj się i napisz komentarz.

Ruch Lotniczy nad Ziemią 24H

Artykuły w Kategoriach:

Poznaj Chiny

Pogoda

Warszawa
2017-10-19, 22:13
Przeważnie pochmurno
13°C
Odczuwalna: 13°C
Ciśnienie: 1020 mb
Wilgotność: 81%
Wiatr: 1 m/s E
Prognoza: 2017-10-19
dzień
Przelotne zachmurzenie
18°C
noc
Przelotne chmury
9°C
 

Teleskop Hubble'a