2014-10-22
Autor: nTIMES

Wojny o Ropę Naftową. Zaropiały Świat XX wieku

Petroleum-Crude-Oil-1973-Sorry-No-Gas

Drugi konflikt: Wojna Jom Kippur 1973 r.

W latach poprzedzających rok 1973 i wojnę arabsko-izraelską produkcja ropy naftowej ledwo pokrywała światowe zapotrzebowanie. 20 października 1973 r., dwa tygodnie po wybuchu wojny Jom Kippur, Arabia Saudyjska ogłosiła embargo na jej dostawy do USA, a następnie Holandii i państw Europy Zachodniej. Doprowadziło to do kryzysu naftowego, który objął wszystkie kraje wysoko uprzemysłowione, uzależnione od taniej ropy naftowej. Zakończył się okres beztroskiej konsumpcji tego kupowanego za grosze strategicznego surowca.

Do roku 1973 bardzo duże znaczenie w gospodarce światowej miała ropa naftowa, która stała się głównym nośnikiem energii, wypierając stopniowo węgiel. Ropa była tania, wydobywano ją w różnych regionach świata, nie płacąc właściwych cen. W Stanach Zjednoczonych była tańsza niż w Europie. Zamykano linie kolejowe i likwidowano urządzenia, w których niezbędne było zastosowanie węgla, za to rozwijała się motoryzacja, opierająca się na pracy silników napędzanych przez ropę i benzynę. Powstawały autostrady i rozbudowywano przemysł samochodowy, modne były wielkie limuzyny o dużym zużyciu paliwa. Toczyła się walka o nowe pola naftowe.

W okresie międzywojennym Wenezuela i Stany Zjednoczone były największymi dostawcami ropy, po wojnie coraz większą rolę zaczęły odgrywać kraje arabskie rejonu Zatoki Perskiej, gdzie wydobycie baryłki ropy kosztowało tylko 10 centów. W Stanach Zjednoczonych z jednego szybu wydobywano dziennie przeciętnie 11 baryłek, natomiast w rejonie Zatoki Perskiej przeciętne dzienne wydobycie z jednego szybu wynosiło 4 tys. baryłek. Tonę ropy otrzymywano z 7,3 baryłki.

Oil-Petroleum-OPEC-FlagDo 1960 r. kraje arabskie nie miały wpływu na cenę ropy, ustalały ją koncerny. W 1960 r. przedstawiciele pięciu krajów eksportujących ropę (Arabia Saudyjska, Iran, Irak, Kuwejt, Wenezuela) spotkali się w Bagdadzie i postanowili powołać do życia Organizację Krajów Eksportujących Ropę (OPEC). Do państw tych przyłączyły się kolejno: Katar (1961), Indonezja (1962), Libia (1962), Zjednoczone Emiraty Arabskie (1967), Algieria (1969), Nigeria (1971), Ekwador (1973) i Gabon (1975). OPEC planowała zmniejszenie wydobycia ropy, by nie dopuścić do obniżki jej cen, wystąpiła również przeciw planowanej przez koncerny naftowe obniżce cen na ropę. W 1968 r. inne państwa arabskie, niezależnie od OPEC, powołały własną Organizację Państw Arabskich Eksportujących Ropę Naftową (OAPEC). W 1970 r. Libia wprowadziła podwyżkę cen ropy, w 1971 r. to samo zrobiły kraje OPEC: podniosły ceny ropy o 30 centów i zapowiedziały jej stopniowy wzrost do 50 centów za jedną baryłkę.

Gold-and-Dollars-1-NixonGłównym odbiorcą i konsumentem ropy były Stany Zjednoczone. W latach 1969-1974 rządziła tam Partia Republikańska, prezydentem był Richard Milhous Nixon (1913-1994). Stany znajdowały się w trudnej sytuacji ekonomicznej i politycznej, w dalszym ciągu prowadziły wojnę w Wietnamie. Rosły trudności eksportowe na skutek coraz większej konkurencyjności EWG i Japonii. Stopa inflacyjna też była coraz wyższa. Czynniki te wpłynęły na fakt, że w Stanach pojawił się kryzys finansowy; w 1970 r. bilans płatniczy USA wykazał niedobór 10 miliardów dolarów. Deficyt płatniczy osłabiał pozycję dolara w świecie, tymczasem od konferencji w Bretton Woods w 1944 r. obowiązywał stały parytet wymienialności walut w świecie, a od 1934 r. stała cena złota w wysokości 35 dolarów za 1 uncję.

Wobec narastających trudności eksportowych 15 grudnia 1971 r. prezydent Nixon jednostronnie zawiesił wymienialność dolara na złoto, co spowodowało poważne zamieszanie na rynku finansowym świata. Podjęto rokowania i w końcu grudnia tegoż roku dziesięć najbogatszych krajów świata ustaliło nowy parytet walut. Cenę uncji złota podwyższono z 35 na 38 dolarów, nie przywrócono jednak wymienialności dolara na złoto. Obniżony o 7,9% nowy kurs dolara nie miał trwałego oparcia, w dalszym ciągu tracił wartość. Na giełdach za uncję złota płacono nie 38, lecz 70 dolarów, w związku z tym rósł deficyt w bilansie handlowym USA. W 1973 r. za uncję złota płacono już 95 dolarów. W tej sytuacji 12 marca 1973 r. Rada EWG zniosła obowiązującą od 1944 r. sztywną stopę wymiany walut na dolara. Do tego postanowienia przyłączyła się Japonia, Wielka Brytania podjęła taką decyzję już w 1972 r. W ten sposób wprowadzono płynny kurs dolara. Najbardziej zyskała na tym marka RFN, której kurs wzrósł z 4 marek za 1 dolara w 1965 r. do 3,2 w 1971 r. i 2,9 w 1973 r.

Oszczędzający w dolarach ponieśli wielkie straty, państwa nastawione na twardy kurs dolara wpadły w pułapkę finansową – była to faktycznie dewaluacja dolara. Stany Zjednoczone, wyczerpane wojną i osłabione finansowo, podjęły decyzję o przerwaniu wojny w Wietnamie i 27 stycznia 1973 r. podpisały układ z Demokratyczną Republiką Wietnamu o zawieszeniu broni, a w 1975 r. wycofały się z Wietnamu. Wojska DRW pozostały natomiast w Wietnamie Południowym. W świecie te fakty uznano za wielką porażkę Stanów Zjednoczonych. Przez szeregi armii USA w Wietnamie przewinęło się kilka milionów ludzi. Na tle tych wydarzeń powstała bogata literatura, nakręcono wiele filmów, które wywarły wielkie wrażenie na całym społeczeństwie. Wojnę uznano za przegraną i zbędną, co niewątpliwie wpłynęło na pozycję USA i kształtowanie się sytuacji w świecie.

Petroleum-Crude-Oil-Persian-Gulf-Map

Stan ten próbowały wykorzystać państwa arabskie. Dysponowały one stałą walutą i ropą, którą mogły użyć jako środka nacisku. Przejmowały więc pola naftowe i dyktowały własne ceny. We wrześniu 1973 r. w Algierze obradowała IV Konferencja Krajów Trzeciego Świata, brało w niej udział 75 delegacji. Podjęto rezolucję wzywającą do zaostrzenia walki z imperializmem i wyzyskiem ekonomicznym. Egipt i Syria postanowiły usunąć Izrael z terenów zajętych przezeń w czasie wojny w 1967 r. i w sobotę 6 października 1973 r., w dniu święta żydowskiego Jom Kippur i święta muzułmańskiego Ramadan uderzyły na Izrael, który dał się zaskoczyć. Wojska egipskie odniosły znaczne sukcesy na półwyspie Synaj. Kiedy Izrael zbudował nad Kanałem Sueskim fortyfikacje, zwane linią Bar Lewa, sądzono, że jest to linia nie do zdobycia. Tymczasem Egipcjanie przełamali ją w ciągu jednej doby. Do wojny 13 października przystąpiła Jordania.

W latach poprzedzających wojnę arabsko-izraelską produkcja ropy naftowej ledwo pokrywała zapotrzebowanie. Dodatkowo niezwykle chłodna zima 1969/70 spowodowała wyczerpanie się lokalnych zapasów ropy naftowej i gazu ziemnego. Ta niepewna sytuacja osiągnęła stadium kryzysu, gdy Arabowie odcięli dostawy ropy naftowej i cena baryłki skoczyła o 600% do 35 USD. Zmiany uderzyły w kraje uzależnione od dostaw ropy arabskiej, w USA, Japonię, Europę Zachodnią i jednocześnie zamknęły okres beztroskiej konsumpcji tego kupowanego za grosze strategicznego surowca.

Już 8 października 1973 r. zwołano posiedzenie Rady Bezpieczeństwa. O porozumienie było trudno. Przywódcy Izraela szybko opanowali się i podjęli kontrofensywę. Państwa arabskie gotowe były przyjąć werdykt ONZ, natomiast przywódcy Izraela byli nieustępliwi i zmierzali do osiągnięcia swych celów przez dalsze działania wojenne. W tej sytuacji państwa arabskie użyły „broni” naftowej: zmniejszono wydobycie ropy, podniesiono jej cenę i wprowadzono reglamentację dostaw. Już od września 1973 r. produkcję ropy zmniejszono o 5% miesięcznie, ceny podniesiono do 5,12 dolara za baryłkę. Decyzje te spowodowały, że Stany Zjednoczone, przeżywające poważny kryzys finansowy, zdecydowały się wywrzeć nacisk na Izrael. Przywódcy żydowscy 21 października pod presją wyrazili zgodę na podjęcie rozmów. W Genewie 21 i 22 grudnia 1974 r. przeprowadzono konferencję w sprawie Bliskiego Wschodu z udziałem Egiptu, Izraela, Jordanii, USA i ZSRR; Syria odmówiła udziału w obradach. Podjęto decyzję o przerwaniu walk i uzgodniono podstawowe postulaty. Rada Bezpieczeństwa ONZ wydała rezolucję nr 338, regulującą warunki porozumienia. Izrael był zresztą poważnie izolowany na forum międzynarodowym; do połowy listopada 22 państwa afrykańskie zerwały z nim stosunki dyplomatyczne, zwalczały go też państwa bloku radzieckiego. W tej sytuacji musiał przerwać działania zbrojne.

W czasie wojny zginęło 12 tys. żołnierzy egipskich, 3 tys. syryjskich i 2.656 izraelskich; rany odniosło 33 tys. Egipcjan, 5 tys. Syryjczyków, 5,6 tys. Izraelczyków. Izrael stracił 400 czołgów, 100 pojazdów opancerzonych, 102 samoloty bojowe, 5 śmigłowców, 25 dział i 1 okręt podwodny. Odbudowa tych strat pochłaniała olbrzymie sumy, bez pomocy Stanów Zjednoczonych Izrael nie byłby w stanie podźwignąć się. Państwa arabskie nie osiągnęły w pełni swych celów, ale pokazały, że stanową siłę, z którą Izrael musi się liczyć. Wezwano Stany Zjednoczone, by przestały pomagać Izraelowi w zbrojeniach, ale ponieważ przywódcy USA nie posłuchali tych wezwań, OPEC podjęła decyzję o dalszym podniesieniu cen ropy. Cena jednej baryłki ropy arabskiej wzrosła z 1,80 dolara w 1970 r. do 2,18 dolara w 1971 r., 5,12 dolara w połowie 1973 r. i 11,65 dolara w końcu roku 1973.

Arabia Saudyjska nałożyła embargo na USA i całkowicie wstrzymała dostawy ropy do tego kraju i do Holandii. Było to wydarzenie bez precedensu i spowodowało daleko idące konsekwencje. Rozpoczął się wielki kryzys paliwowy. Przeciętnie ceny ropy podskoczyły czterokrotnie, na rynku amerykańskim wystąpił poważny deficyt tego surowca. Import taniej ropy arabskiej do Stanów Zjednoczonych spadł z 1,2 mln baryłek dziennie w 1973 r. do 18 tys. baryłek dziennie w 1974 r., czyli o 98%. Embargo trwało do marca 1974 r. Tymczasem zima 1974 r. była bardzo surowa. Zaopatrzenie w ropę nie wzrastało, lecz spadło. Nie było czym ogrzewać mieszkań, stanęły samochody, zaczęto duże samochody zamieniać na małe i zużywające mniej paliwa. Przystąpiono do oszczędzania. „Zwykły posiadacz samochodu, przyzwyczajony przez ostatnie trzy dziesięciolecia do nieograniczonej ilości benzyny – pisze A. Sampson – ze zdumieniem przekonał się, że jest uzależniony od arabskiej ropy naftowej […]. W listopadzie 1973 r. zaczęły pojawiać się zamknięte stacje benzynowe z wywieszkami: „Sorry, no gas” (Przepraszamy, brak benzyny).

Petroleum-Crude-Oil-1973-Coupons

Jeżeli ktoś myślał, że system kartkowy był specjalnością PRL-u, jest w błędzie. Podczas kryzysu energetycznego lat 1973 – 1974, w czasie gdy „Polska rosła w siłę, a ludzie żyli dostatniej” benzynę racjonowała np. Holandia (u góry po lewej). Powody tej sytuacji były oczywiście zupełnie inne. USA też przygotowały takie talony, ostatecznie jednak nie weszły one do obiegu.

Kryzys paliwowy 1973 i 1974 r. spowodował, że gwałtownie wzrosła pozycja krajów arabskich w świecie, a Stany Zjednoczone rozważały plan podjęcia interwencji zbrojnej w rejonie Zatoki Perskiej. Planu takiego ostatecznie nie podjęto, za to USA wystąpiły z inicjatywą utworzenia Międzynarodowej Agencji Energetycznej i zmierzały do rozbicia OPEC. Kryzys paliwowy zbiegł się z kryzysem finansowym i pogłębił go. Wskutek dewaluacji dolara nastąpił wybuch kryzysu walutowego w skali globalnej w świecie, z czego – jak wspomniano wyżej – skorzystała poważnie RFN, umacniając pozycje swojej waluty, oraz Japonia. Szukano szybko nowych, niezależnych od krajów arabskich źródeł ropy naftowej. Prace poszukiwawcze doprowadziły do uruchomienia nowych złóż na Morzu Północnym, na Morzu Śródziemnym, na Alasce. W 1975 r. kryzys stopniowo opanowano, ale jego skutki dawały o sobie znać jeszcze przez wiele lat.

W 1975 r. Algieria znacjonalizowała 51% francuskich udziałów w swoim przemyśle naftowym, a w grudniu tegoż roku nacjonalizację przeprowadziła Libia, następnie uczyniły to kraje arabskie. Zapotrzebowanie na ropę wciąż rosło, wydobywano jej natomiast mniej. Kraje arabskie uznały ją za oręż do walki w zmaganiach z imperializmem państw zachodnich.

W tym samym czasie Stany Zjednoczone przeżywały kryzys urzędu prezydenta. W 1973 r. wiceprezydenta Spiro Agnewa oskarżono o branie łapówek i 9 października 1973 r. ustąpił ze stanowiska, a prezydent Nixon powołał na jego miejsce Geralda R. Forda. Wkrótce wybuchła afera Watergate. W czasie kampanii wyborczej w czerwcu 1972 r. pięciu włamywaczy zakradło się do lokalu sztabu wyborczego Partii Demokratycznej, wykradło tajne dokumenty i założyło w nim podsłuch. Kiedy sprawa wyszła na jaw, prezydent Nixon odciął się od niej, przysięgając, że nic o niej nie wiedział. Wkrótce okazało się jednak, że działo się to za jego wiedzą i zgodą, oraz że próbował wykorzystać urząd prezydencki do zatuszowania sprawy. W atmosferze skandalu 9 października 1974 r. prezydent Nixon musiał ustąpić z urzędu. Jego następcą został wspomniany już wiceprezydent Ford, który pochodził nie z wyboru, lecz z mianowania. Nie miał on niezbędnego autorytetu. Pomimo tego 8 listopada 1974 r. ogłosił akt bezwarunkowej amnestii wobec Nixona. W okresie od maja do listopada 1973 r. zaufanie opinii publicznej do rządu spadło z 62% do 27%.

Już wspomniano, że w czasie narastającego kryzysu doszło do porozumienia na temat przerwania wojny w Wietnamie. Trwała ona już kilkanaście lat i powodowała poważne spustoszenia także moralne. Kontyngent amerykański liczył ponad pół miliona ludzi, a w czasie walk poległo 56 tys. osób, setki tysięcy odniosło rany. Społeczeństwo amerykańskie nie było przekonane o celowości udziału Stanów w wojnie, rząd ostro krytykowano. Przerwanie wojny oznaczało jednak przyznanie się do porażki, do tego, że Stany Zjednoczone nie zrealizowały postawionych sobie celów, co z kolei powodowało poważną utratę prestiżu na forum międzynarodowym. Z drugiej strony, wycofując się z „brudnej” wojny Stany Zjednoczone uwalniały się od wielu problemów i oczyszczały sobie przedpole do bardziej aktywnej polityki.

Oil-Petroleum-World-Export

123

O Autorze

 > John Lennon „Imagine”: Imagine there’s no Countries... Imagine no Possession... Nothing to Kill or Die For... And no Religion too... No Need for Greed or Hunger... A Brotherhood of Man... (Niestety, John, dziś żyjemy w innym świecie. Twoje idee, lepsze czy gorsze, zostały wypaczone). Mahatma Gandhi: Na początku cię ignorują. Potem śmieją się z ciebie. Następnie z tobą walczą. W końcu wygrywasz • Siedem grzechów społecznych: polityka bez zasad, bogactwo bez pracy, przyjemność bez sumienia, wiedza bez osobowości, wiara bez poświęcenia, nauka bez człowieczeństwa oraz handel bez moralności • Religie to różne drogi prowadzące do tego samego celu. Jakaż to jest różnica, którą z nich wybierzemy? Jaki cel więc mają te kłótnie między nami? • Słabi nigdy nie potrafią przebaczać. Przebaczenie jest cnotą silnych • Jakże wielkiej daniny grzechu i błędów wymaga od człowieka bogactwo i władza • Nie znam większego grzechu niż uciskanie słabszych w imieniu Boga • Jest wiele powodów, dla których mogę być przygotowany na śmierć, ale nie ma żadnego, dla którego gotów byłbym zabić. Albert Einstein: Nie ma rzeczywistości samej w sobie, są tylko obrazy widziane z różnych perspektyw • Gdy miałem dwadzieścia lat, myślałem tylko o kochaniu. Lecz później kochałem już tylko myśleć • Tylko dwie rzeczy są nieskończone: wszechświat i ludzka głupota. Co do tej pierwszej istnieją jednak pewne wątpliwości • Nauka bez religii jest kaleka, religia bez nauki jest ślepa • Jestem bardzo głęboko religijnym niewierzącym • Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego dzisiejszej formie jest, moim zdaniem, prawdziwym źródłem zła • Wszyscy wokół wiedzą, że czegoś nie da się zrobić. I wtedy pojawia taki, który o tym nie wie, i on właśnie to coś robi • Nie wiem, jaka broń będzie użyta w trzeciej wojnie światowej, ale czwarta będzie na maczugi.



SKOMENTUJ

Zaloguj się i napisz komentarz.

Poznaj Chiny

Artykuły w Kategoriach:

Ziemia Nocą

Pogoda

Warszawa
Częściowo pochmurno
20°C
Ciśnienie: 1000 mb
Wilgotność: 93%
Prędkość wiatru: 3 m/s NE
Prognoza: 2017-06-28
dzień
Częsciowo słonecznie, burze
28°C
noc
Częściowo pochmurno, burze
19°C
 

Teleskop Hubble'a